General Discussion

Nông nghiệp đô thị chuyển mình

Theo chân các kỹ sư, nhà khoa học và nông dân tại các xã Phước Hòa, Bình Giã và Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TPHCM, phóng viên Báo SGGP ghi nhận hành trình chuyển mình mạnh mẽ của nông nghiệp đô thị. https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-han-quoc-cay-mo/ Những nghiên cứu chọn giống, nuôi cấy mô, phân tích vi sinh... Đã được ứng dụng thực tế qua hệ thống nhà lưới, tưới tự động, thủy canh tuần hoàn, cảm biến độ ẩm và phần mềm điều khiển bằng điện thoại...

Mỗi sản phẩm - từ cây ớt, cà chua, lan, nấm linh chi đến tảo sinh học - đều in đậm dấu ấn của công nghệ và đổi mới sáng tạo. Từ phòng lab sáng đèn đến cánh đồng xanh mát, nông nghiệp TPHCM đang từng bước hiện đại hóa, hướng đến một hệ sinh thái nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững.

Trong bối cảnh diện tích đất sản xuất ngày càng thu hẹp, thành phố ứng dụng công nghệ cao, hướng đến mục tiêu phát triển nông thôn toàn diện giai đoạn 2021 - 2030. Các giải pháp hiện đại không chỉ gia tăng năng suất, chất lượng nông sản mà còn thúc đẩy nền nông nghiệp xanh.

Ngay từ năm 2010, TPHCM đã xây dựng và đưa vào hoạt động Khu Nông nghiệp Công nghệ cao tại Củ Chi và đến nay, đã có 14 dự án đầu tư vào đây. Sau sáp nhập tỉnh thành từ tháng 7-2025, thành phố có đề án xây dựng và mở rộng 7 khu nông nghiệp công nghệ cao.

Thành phố cũng đã hỗ trợ các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trên thực tế bằng chính sách tài chính, kỹ thuật, tư vấn và đào tạo; ban hành chính sách về khuyến khích chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp đô thị… Từ đó, các dự án, doanh nghiệp có điều kiện ổn định và hoàn thiện mô hình, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp đô thị bền vững.

Xem thêm: https://vigen.vn/chuoi-cau-man-cay-mo/

Kinh nghiệm của TPHCM là phát triển nông nghiệp công nghệ cao thành công cần ứng dụng công nghệ bằng chiến lược tổng thể, cơ chế chính sách linh hoạt, hợp tác liên vùng, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, tích hợp sản xuất với trải nghiệm và đào tạo nguồn nhân lực.

Theo TS. Nguyễn Hoàng Anh Tuấn, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TPHCM, từ chính sách đi trước và linh hoạt, thành phố đã trở thành đầu tàu, tiên phong, hình mẫu nông nghiệp công nghiệp cao. Thành phố xác định, biến đổi khí hậu là thách thức lớn nhất hiện nay đối với sản xuất nông nghiệp và cách để giải quyết là liên kết ứng dụng khoa học công nghệ. https://vigen.vn/ Vài năm nay, TPHCM đã chuyển giao 66 mô hình ứng dụng khoa học công nghệ vào nông nghiệp cho các tỉnh thành và sẽ đẩy mạnh hơn nữa.

Mô hình trồng rau thủy canh trong nhà kính đang là xu hướng nông nghiệp đô thị. Hệ thống nhà kính kết hợp giàn thủy canh giúp kiểm soát nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, đảm bảo năng suất cây trồng ổn định hơn canh tác truyền thống.

NHÂN GIỐNG CÂY DƯỢC LIỆU BẰNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO: GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ CHO NGÀNH DƯỢC LIỆU VIỆT NAM

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dược liệu trong chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật nổi lên như một lời giải toàn diện cho cả bài toán bảo tồn – phát triển – sản xuất đại trà cây dược liệu chất lượng cao. Trên thế giới, hơn 700 doanh nghiệp giống cây trồng đã ứng dụng nuôi cấy mô để sản xuất hàng trăm triệu cây giống sạch bệnh mỗi năm. Tại Việt Nam, nhiều viện nghiên cứu, trung tâm cây giống và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư công nghệ này nhằm chủ động nguồn giống và nâng cao giá trị dược liệu trong nước.

Đây cũng là một trong những hướng đi được nhiều đơn vị cây giống tiên tiến áp dụng, điển hình như một số hệ thống giống chất lượng cao đang được giới thiệu tại:

https://vigen.vn/

1. Nuôi cấy mô – Công nghệ tạo giống sạch bệnh, đồng nhất và số lượng lớn

Nuôi cấy mô tế bào thực vật (In vitro) là kỹ thuật nuôi cấy vô trùng các bộ phận của cây như rễ, chồi, lá hoặc mô phân sinh trong môi trường dinh dưỡng chứa khoáng, đường và hormone sinh trưởng.

Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp

So với phương pháp nhân giống truyền thống, nuôi cấy mô vượt trội ở những điểm sau:

Hệ số nhân cao, giúp tạo ra hàng chục nghìn cây giống trong thời gian ngắn

Cây sạch bệnh hoàn toàn, hạn chế nhiễm khuẩn và nấm

Đồng nhất di truyền, phù hợp sản xuất quy mô lớn

Không phụ thuộc thời tiết hay điều kiện tự nhiên

Rút ngắn thời gian hình thành vùng nguyên liệu

Với nhóm cây dược liệu, nuôi cấy mô đặc biệt quan trọng vì nhiều loài đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt do khai thác quá mức và tác động của biến đổi khí hậu.

2. Hiện trạng cây dược liệu Việt Nam và sự cấp thiết của công nghệ In vitro

Nhiều khảo sát cho thấy hơn 70% cây dược liệu ở Việt Nam đang bị khai thác tự phát, thiếu quy hoạch, khiến:

Nguồn gen quý hiếm ngày càng thu hẹp

Chất lượng dược liệu giảm

Chưa xây dựng được vùng nguyên liệu bền vững

Một số loài đã bị tuyệt chủng hoặc gần tuyệt chủng

Vì vậy, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để:

Nhân giống các loài dược liệu quý

Phát triển sinh khối để chiết xuất hoạt chất

Bảo tồn nguồn gen bản địa

Cung cấp giống thương phẩm chất lượng cho nông dân và doanh nghiệp

Nhiều sản phẩm cây giống nuôi cấy mô chất lượng cao đạt chuẩn cũng đã được thương mại hóa, tiêu biểu như:

https://vigen.vn/cay-giong-nang-suat-cao-vigen/

3. Những cây dược liệu đã nhân giống thành công bằng nuôi cấy mô

Rất nhiều loài cây quý đã được nhân giống hoặc tăng sinh khối hiệu quả bằng công nghệ này, bao gồm:

Sâm Ngọc Linh

Lan kim tuyến

Ba kích tím

Xạ đen

Đinh lăng

Bá bệnh (Eurycoma longifolia)

Ké hoa đào, Cát cánh

Giảo cổ lam

Ngoài ra, các mô hình nuôi rễ tơ (Hairy roots) và bioreactor đã cho phép tăng sinh khối rễ nhanh gấp nhiều lần so với trồng tự nhiên, đồng thời tạo ra:

Flavonoid

Alkaloid

Eurycomanone

Saponin

— những hợp chất quý có giá trị cao trong y học.

4. Vai trò của các viện nghiên cứu trong phát triển dược liệu công nghệ cao

Một số đơn vị nghiên cứu tại Việt Nam như Viện Nghiên cứu Y sinh ứng dụng (ABRI), Viện Dược liệu, các trung tâm nuôi cấy mô vùng Tây Nguyên – Tây Bắc – Nam Bộ đang đóng vai trò nòng cốt trong việc:

Làm chủ quy trình nhân giống hàng chục loài dược liệu quý

Xây dựng phòng nuôi cấy mô hiện đại

Chuyển giao quy trình cho doanh nghiệp và hợp tác xã

Sản xuất đại trà lượng lớn cây giống để hình thành vùng trồng chuyên canh

Bảo tồn các loài có nguy cơ tuyệt chủng như lan kim tuyến, sâm cau, gừng đen

Nhờ vậy, nhiều vùng dược liệu đang dần được hình thành theo hướng bền vững – quy mô hóa – tiêu chuẩn hóa.

5. Tiềm năng và hướng phát triển trong tương lai

Nuôi cấy mô cây dược liệu không chỉ phục vụ nhu cầu trồng trọt, mà còn mở ra nhiều hướng phát triển:

Sản xuất sinh khối công nghiệp để chiết xuất hoạt chất quý

Tạo giống chất lượng cao cung cấp cho doanh nghiệp sản xuất dược phẩm

Xây dựng chuỗi liên kết dược liệu chuẩn GACP-WHO

Ứng dụng AI – IoT trong phòng nuôi cấy và nhà màng thuần hóa

Phát triển giống mới nhờ chọn lọc và nhân nhanh In vitro

Với sự chung tay của nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm dược liệu công nghệ cao của khu vực.

Kết luận

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật không chỉ góp phần bảo tồn các nguồn gen quý mà còn tạo ra bước đột phá trong sản xuất giống dược liệu sạch bệnh, năng suất cao, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Đây là con đường tất yếu để đưa ngành dược liệu Việt Nam tiến gần hơn với thế giới cả về quy mô lẫn chất lượng.