Khởi nghiệp từ đam mê nuôi cấy mô giống

Hiếu cho biết, về Việt Nam, không biết run rủi thế nào, Hiếu lại gặp cậu bạn đang ấp ủ ý định khởi nghiệp với loại giống cây nuôi cấy mô - lĩnh vực vô cùng tiềm năng nhưng vẫn còn rất mới mẻ với những người trẻ như Hiếu. https://vigen.vn/ky-thuat-trong-cay-nhuy-hoa-nghe-tay/ Nghe bạn say sưa câu chuyện đó, Hiếu thử tìm tài liệu đọc và mê lúc nào không biết. Đúng lúc đó, Hiếu gặp Tô Thị Nhã Trầm - cô thạc sĩ đã có hơn 10 năm nghiên cứu trong lĩnh vực nhân giống vô tính các loại cây trồng. Hiếu lập tức mời Trầm cùng cộng tác.

Trại nuôi cấy mô của công ty ra đời với phòng lab rộng hơn 1.000 m2 với đầy đủ các trang thiết bị hiện đại; vườn ươm giống 20.000 m2; vườn thuần 4.000 m2... Làm việc tại công ty, lúc cao điểm có 60 công nhân viên. Công ty Hoa Việt định hướng đi vào 3 loại giống chính: chuối, tiêu và đinh lăng, vì cây chuối mấy năm nay rất phát triển, nhiều nước đã nhập khẩu loại trái này của Việt Nam. Tuy nhiên, yếu thế của ta là phải nhập giống từ nước ngoài hoặc sử dụng giống trong nước nhưng chất lượng không đồng đều. Trong khi đó, nếu nuôi cấy mô giống chuối sẽ tạo được chất lượng tốt, đáp ứng được nhu cầu của sản xuất trong nước.

Còn cây tiêu, đường đến với nó phức tạp hơn, cho thu nhập lớn nhưng rủi ro vì dịch bệnh luôn tiềm ẩn xuất hiện. Thực tế là từ thủ phủ cây tiêu ở Chư Sê (Gia Lai), xuống các huyện của Đồng Nai, rồi ra tận miền Trung, nông dân đã bao lần lao đao, tán gia, bại sản vì dịch bệnh. Những năm qua, Hoa Việt đã nghiên cứu và phát triển ra loại tiêu Sri Lanka và tiêu Vĩnh Linh sạch bệnh, ngoài cung cấp cho các hộ nông dân còn đủ sức phục vụ cho những dự án quốc gia. Với 2 giống tiêu này, Hoa Việt đặt tham vọng sẽ khôi phục nền nông nghiệp hồ tiêu sạch và khỏe, giảm thiểu chi phí và đạt giá trị thương phẩm cao.

Xem thêm: https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-cho-lach/

Để có một sản phẩm cây giống mô ra thị trường, câu chuyện về quy trình sản xuất của nó không hề đơn giản. Lấy ví dụ từ sản xuất giống chuối, các kỹ sư ở đây đã phải áp dụng quy trình tuyển chọn nguồn giống khắt khe và ứng dụng dây chuyền sản xuất giống công nghệ cao. Giai đoạn cây chuối cấy mô được chăm sóc trong nhà

lưới khoảng 1 tuần. Yêu cầu độ thoáng cao, nhiệt độ lý tưởng từ 25 - 300C, cung cấp độ ẩm cho không khí và cho cây bằng cách tưới phun sương. Suốt quá trình này, các kỹ sư phải kiểm tra sự thích nghi của cây chuối với môi trường sống, độ cứng cáp của cây và khả năng tiếp nạp dinh dưỡng của rễ.

Khu cấy mô chuối của công ty, phía trên là những màng lưới để che nắng cũng như để giữ độ ẩm cây. Cùng với đó là hệ thống tưới nhỏ giọt luôn đủ cung cấp nước cho chuối. Hiện Hoa Việt mỗi năm có thể đưa ra thị trường 3 triệu cây giống mô các loại, đương nhiên chủ yếu vẫn là các loại chuối, tiêu, đinh lăng.

Theo Hiếu, mục tiêu của Hoa Việt là phải tạo ra được những loại giống nuôi cấy in vitro với khả năng chống chọi dịch bệnh, https://vigen.vn/ sinh trưởng mạnh và mang lại hiệu quả cao. Muốn làm được vậy, cây giống của Hoa Việt phải tạo ra nhiều sự khác biệt, trong đó giống được tuyển chọn nuôi cấy mô phải là giống đầu dòng, được kiểm tra virus và kiểm tra di truyền qua 3 thế hệ. Trên cơ sở này, các kỹ sư của Hoa Việt sẽ sử dụng công nghệ nuôi cấy mô để sản xuất cây giống đồng đều cả về số lượng, chất lượng. Cây giống đảm bảo sự tăng trưởng tốt, khả năng chống chịu, khả năng kháng sâu bệnh tốt...

NHÂN GIỐNG CÂY DƯỢC LIỆU BẰNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO: GIẢI PHÁP ĐỘT PHÁ CHO NGÀNH DƯỢC LIỆU VIỆT NAM

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dược liệu trong chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật nổi lên như một lời giải toàn diện cho cả bài toán bảo tồn – phát triển – sản xuất đại trà cây dược liệu chất lượng cao. Trên thế giới, hơn 700 doanh nghiệp giống cây trồng đã ứng dụng nuôi cấy mô để sản xuất hàng trăm triệu cây giống sạch bệnh mỗi năm. Tại Việt Nam, nhiều viện nghiên cứu, trung tâm cây giống và doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư công nghệ này nhằm chủ động nguồn giống và nâng cao giá trị dược liệu trong nước.

Đây cũng là một trong những hướng đi được nhiều đơn vị cây giống tiên tiến áp dụng, điển hình như một số hệ thống giống chất lượng cao đang được giới thiệu tại:

https://vigen.vn/

1. Nuôi cấy mô – Công nghệ tạo giống sạch bệnh, đồng nhất và số lượng lớn

Nuôi cấy mô tế bào thực vật (In vitro) là kỹ thuật nuôi cấy vô trùng các bộ phận của cây như rễ, chồi, lá hoặc mô phân sinh trong môi trường dinh dưỡng chứa khoáng, đường và hormone sinh trưởng.

Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp

So với phương pháp nhân giống truyền thống, nuôi cấy mô vượt trội ở những điểm sau:

Hệ số nhân cao, giúp tạo ra hàng chục nghìn cây giống trong thời gian ngắn

Cây sạch bệnh hoàn toàn, hạn chế nhiễm khuẩn và nấm

Đồng nhất di truyền, phù hợp sản xuất quy mô lớn

Không phụ thuộc thời tiết hay điều kiện tự nhiên

Rút ngắn thời gian hình thành vùng nguyên liệu

Với nhóm cây dược liệu, nuôi cấy mô đặc biệt quan trọng vì nhiều loài đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt do khai thác quá mức và tác động của biến đổi khí hậu.

2. Hiện trạng cây dược liệu Việt Nam và sự cấp thiết của công nghệ In vitro

Nhiều khảo sát cho thấy hơn 70% cây dược liệu ở Việt Nam đang bị khai thác tự phát, thiếu quy hoạch, khiến:

Nguồn gen quý hiếm ngày càng thu hẹp

Chất lượng dược liệu giảm

Chưa xây dựng được vùng nguyên liệu bền vững

Một số loài đã bị tuyệt chủng hoặc gần tuyệt chủng

Vì vậy, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để:

Nhân giống các loài dược liệu quý

Phát triển sinh khối để chiết xuất hoạt chất

Bảo tồn nguồn gen bản địa

Cung cấp giống thương phẩm chất lượng cho nông dân và doanh nghiệp

Nhiều sản phẩm cây giống nuôi cấy mô chất lượng cao đạt chuẩn cũng đã được thương mại hóa, tiêu biểu như:

https://vigen.vn/cay-giong-nang-suat-cao-vigen/

3. Những cây dược liệu đã nhân giống thành công bằng nuôi cấy mô

Rất nhiều loài cây quý đã được nhân giống hoặc tăng sinh khối hiệu quả bằng công nghệ này, bao gồm:

Sâm Ngọc Linh

Lan kim tuyến

Ba kích tím

Xạ đen

Đinh lăng

Bá bệnh (Eurycoma longifolia)

Ké hoa đào, Cát cánh

Giảo cổ lam

Ngoài ra, các mô hình nuôi rễ tơ (Hairy roots) và bioreactor đã cho phép tăng sinh khối rễ nhanh gấp nhiều lần so với trồng tự nhiên, đồng thời tạo ra:

Flavonoid

Alkaloid

Eurycomanone

Saponin

— những hợp chất quý có giá trị cao trong y học.

4. Vai trò của các viện nghiên cứu trong phát triển dược liệu công nghệ cao

Một số đơn vị nghiên cứu tại Việt Nam như Viện Nghiên cứu Y sinh ứng dụng (ABRI), Viện Dược liệu, các trung tâm nuôi cấy mô vùng Tây Nguyên – Tây Bắc – Nam Bộ đang đóng vai trò nòng cốt trong việc:

Làm chủ quy trình nhân giống hàng chục loài dược liệu quý

Xây dựng phòng nuôi cấy mô hiện đại

Chuyển giao quy trình cho doanh nghiệp và hợp tác xã

Sản xuất đại trà lượng lớn cây giống để hình thành vùng trồng chuyên canh

Bảo tồn các loài có nguy cơ tuyệt chủng như lan kim tuyến, sâm cau, gừng đen

Nhờ vậy, nhiều vùng dược liệu đang dần được hình thành theo hướng bền vững – quy mô hóa – tiêu chuẩn hóa.

5. Tiềm năng và hướng phát triển trong tương lai

Nuôi cấy mô cây dược liệu không chỉ phục vụ nhu cầu trồng trọt, mà còn mở ra nhiều hướng phát triển:

Sản xuất sinh khối công nghiệp để chiết xuất hoạt chất quý

Tạo giống chất lượng cao cung cấp cho doanh nghiệp sản xuất dược phẩm

Xây dựng chuỗi liên kết dược liệu chuẩn GACP-WHO

Ứng dụng AI – IoT trong phòng nuôi cấy và nhà màng thuần hóa

Phát triển giống mới nhờ chọn lọc và nhân nhanh In vitro

Với sự chung tay của nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm dược liệu công nghệ cao của khu vực.

Kết luận

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật không chỉ góp phần bảo tồn các nguồn gen quý mà còn tạo ra bước đột phá trong sản xuất giống dược liệu sạch bệnh, năng suất cao, phù hợp với xu hướng phát triển bền vững. Đây là con đường tất yếu để đưa ngành dược liệu Việt Nam tiến gần hơn với thế giới cả về quy mô lẫn chất lượng.